Καλλιτέχνες → ΤΣΑΚΑΛΙΔΗΣ ΚΩΣΤΙΚΑΣ
Πληροφορίες
Ιδιότητα: Λύρα, Στιχουργός, Συνθέτης, ΤραγούδιΚαταγωγή: Τσακαλάντων Σταυρίν || Δεντράκια Δράμας
Ημ/νία γέννησης: 1933
Ημ/νία θανάτου: 07-07-1982
Πόλη διαμονής: Δράμα
Χώρα διαμονής: Ελλάδα
Youtube: https://bit.ly/KostikasTsakalidisYT
Βιογραφικό
Ο Κωστίκας Τσακαλίδης γεννήθηκε το 1933 στα Δενδράκια Δράμας, ένα ποντιακό χωριό με βαθιά μουσική παράδοση. Η οικογένειά του καταγόταν από τη συνοικία Τσακαλάντων του χωριού Σταυρίν του Πόντου. Οι γονείς του, Ιωάννης Τσακαλίδης και Όλγα Ορφανίδου, εγκαταστάθηκαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα μετά τον ξεριζωμό. Ο Κωστίκας ήταν το τρίτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας.
Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον όπου η ποντιακή λύρα αποτελούσε καθημερινό άκουσμα, μυήθηκε από πολύ νωρίς στον ήχο και την τέχνη της, κυρίως από τον πατέρα του και τους θείους του, όλοι τους λυράρηδες. Από την ηλικία των έξι ετών άρχισε να παίζει τα πρώτα του μουσικά μοτίβα, παρά τις αντιρρήσεις της μητέρας του, η οποία ανησυχούσε για τη νυχτερινή ζωή των μουσικών. Σε μια στιγμή απόγνωσης, έκαψε τη λύρα του στον φούρνο· ωστόσο, ο μικρός Κωστίκας δεν εγκατέλειψε ποτέ το πάθος του.
Ήδη από τα οκτώ του χρόνια εμφανιζόταν σε γάμους, εκδηλώσεις και μουχαπέτια στους Κομνηνούς Δράμας και στον σύλλογο της Νέας Κρώμνης. Η λύρα έγινε για εκείνον όχι μόνο μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά και ο βασικός σύνδεσμος με τις ρίζες και την ταυτότητά του.
Στην εφηβεία του είχε κατακτήσει την τοπική κοινωνία της Δράμας με το ταλέντο, τη σεμνότητα και την αυθεντική αγάπη του για την ποντιακή μουσική. Σε ηλικία 15 ετών ερμήνευε πλήρη παραδοσιακά έργα και συμμετείχε σε θεατρικές παραστάσεις, πανηγύρια και λαϊκά γλέντια. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στη Βέροια, όπου γνώρισε τη μελλοντική σύζυγό του, με την οποία απέκτησαν τρία παιδιά.
Το 1965 τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο λύρας σε παμποντιακή εκδήλωση στους Φιλίππους Καβάλας, γεγονός που σηματοδότησε την έναρξη της επαγγελματικής του πορείας. Το 1968 κυκλοφόρησε τον πρώτο του μικρό δίσκο στην εταιρεία Sonata με τα τραγούδια «Σα μαλλία σ’ δέσον με» και «Τα ολήμαυρα τ’ ομμάτια σ’». Την ίδια χρονιά ίδρυσε το πρώτο ποντιακό οικογενειακό κέντρο στην οδό Πλάτωνος, στην Καλλιθέα.
Στον χώρο αυτόν τον γνώρισαν και τον εκτίμησαν εξέχουσες προσωπικότητες της μουσικής και του πολιτισμού. Ανάμεσά τους και ο Καναδός μουσικολόγος Leigh Cline, ο οποίος μαθήτευσε κοντά του επί έναν χρόνο και, εμπνευσμένος από το αυθεντικό ποντιακό παίξιμο του Τσακαλίδη, ηχογράφησε σχετικό δίσκο στον Καναδά. Ο Κωστίκας Τσακαλίδης κατόρθωσε να φέρει την παράδοση πιο κοντά στη νεολαία, ενσωματώνοντας νέα όργανα, προσωπικούς στίχους και καινοτόμες μελωδίες, χωρίς ποτέ να αλλοιώσει τον πυρήνα της ποντιακής μουσικής.
Η καλλιτεχνική του παρουσία υπήρξε πολυσχιδής. Συνεργάστηκε με τον Γιάννη Μαρκόπουλο και εμφανίστηκε με την ορχήστρα του στην ταινία The Beloved (1971) με τη Ράκελ Γουέλς. Την περίοδο 1975–1976 συνεργάστηκε με τον Νίκο Ξυλούρη και τη Μαρία Φαραντούρη Κωχ, ενώ συμμετείχε και στην ταινία Οι Κυνηγοί του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Έπαιξε σε δισκογραφικές δουλειές του Χριστόδουλου Χάλαρη, του Νάκη Πετρίδη (με ερμηνεία της Χαρούλας Λαμπράκη) και του John Tiki.
Αυτοδίδακτος, χωρίς τυπικές μουσικές σπουδές, διέθετε σπάνια δεξιοτεχνία και δημιουργική ευφυΐα. Μετέτρεψε την παραδοσιακή τρίχορδη λύρα σε τετράχορδη για να διευρύνει το ηχητικό της εύρος και κατασκεύαζε ο ίδιος τα όργανά του, διακρίνοντάς τα σε «βαριές» και «ψιλές» (καπάν και ζιλ).
Δεν περιορίστηκε στην ποντιακή μουσική· ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα ερμηνεύοντας κρητικά, νησιώτικα και δημοτικά τραγούδια, κερδίζοντας και το μη ποντιακό κοινό. Συνεργάστηκε με σπουδαίους καλλιτέχνες, όπως η Λιζέτα Νικολάου, ο Βασιλόπουλος, ο Κωστούλας, ο Μπάρμπα Μαθιός, ο Σοπίδης και ο Χρυσανθακόπουλος, ενώ στενοί του φίλοι υπήρξαν ο Λάζος Τερζάς και ο Χάρρυ Κλυνν.
Το 1979 εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Διεθνές Συνέδριο Μουσικολογίας στο Μέγαρο «Βατοσλάβ Λισίνσκι» στο Ζάγκρεμπ, μαζί με την Ελένη Καραΐνδρου και άλλους σημαντικούς Έλληνες δημιουργούς. Ο Τύπος της τότε Γιουγκοσλαβίας εξήρε την αυθεντικότητα και το ήθος του παιξίματός του. Ο Μίμης Πλέσσας, σε σημείωμά του στο εξώφυλλο δίσκου του, ανέφερε πως μέσα από τον Τσακαλίδη «ανακάλυψε την αυθεντική μουσική του Πόντου, την ομορφιά του Ομηρικού Μύθου».
Σε ορισμένες εμφανίσεις συμμετείχε και η κόρη του, Γιούλη Τσακαλίδου, δίνοντας συγκινητική συνέχεια στο έργο του.
Το 1980, κατά τη διάρκεια περιοδείας στη Γερμανία, διαγνώστηκε με καρκίνο. Επέστρεψε στην Ελλάδα και έδωσε γενναία μάχη για δύο χρόνια. Έφυγε από τη ζωή στις 7 Ιουλίου 1982. Τα τελευταία του λόγια ήταν: «Αφήνω γεια σας, Άρχοντες». Επιθυμία του ήταν να ταφεί δίπλα στον πατέρα του.
Η μνήμη του τιμήθηκε το 1995 στην Πατρίδα Ημαθίας, όταν, με πρωτοβουλία της Ευξείνου Λέσχης Βέροιας και της εκπομπής «Πόντος και Μαύρη Θάλασσα» της TV Ημαθίας, δόθηκε το όνομά του σε πλατεία δίπλα από το οικογενειακό κέντρο που είχε δημιουργήσει. Παρουσιαστής της εκδήλωσης ήταν ο Λάζος Τερζάς, ενώ παρόντες ήταν μέλη της οικογένειας, φίλοι και πλήθος καλλιτεχνών.
Ο Κωστίκας Τσακαλίδης υπήρξε γνήσιος φορέας της ποντιακής ψυχής και μουσικής, αφήνοντας πίσω του μια σπάνια παρακαταθήκη ήθους, δημιουργικότητας και αυθεντικότητας.
Kostikas Tsakalidis was born in 1933 in Dendrakia, Drama, a Pontian village with deep musical roots. His family originated from the Tsakalanton district of the village of Stavrin in Pontus. His parents, Ioannis Tsakalidis and Olga Orphanidou, arrived in Greece as refugees following the uprooting of the Pontian Greeks. Kostikas was the third of seven children.
He grew up in an environment where the sound of the Pontian lyra was ever-present. His father and uncles—all lyra players—introduced him at an early age to the instrument and its art. By the age of six, he had begun playing his first melodies, despite his mother’s objections, as she feared the nocturnal lifestyle associated with musicians. In a moment of despair, she burned his lyra in the oven; nevertheless, the young Kostikas never abandoned his passion.
By the age of eight, he was already performing at weddings, community events, and muhabetia with the Komninoi of Drama and the association of Nea Kromni. The lyra became not only his means of artistic expression but also the bridge connecting him to his roots and identity.
During his teenage years, he had already won the admiration of the local community of Drama through his talent, modest character, and genuine love for Pontian music. At fifteen, he was performing complete traditional repertoires and participating in theatrical productions, festivals, and folk celebrations. He served his military duty in Veria, where he met his future wife; together they had three children.
In 1965, he received first prize for lyra performance at a Pan-Pontian event in Philippi, Kavala—an achievement that marked the beginning of his professional career. In 1968, he released his first EP with the record label Sonata, featuring the songs “Sa mallia s’ deson me” and “Ta olimavra t’ ommatia s’.” That same year, he founded the first Pontian family music venue on Platonos Street in Kallithea.
There, he was discovered and admired by prominent figures of music and culture, including Canadian musicologist Leigh Cline, who studied under him for a year. Through Tsakalidis, Cline became deeply acquainted with authentic Pontian lyra performance and later recorded an album in Canada inspired by this tradition. Tsakalidis succeeded in bringing tradition closer to younger audiences by introducing new instruments, original lyrics, and innovative melodies, while always preserving the essence of Pontian music.
His artistic presence was multifaceted. He collaborated with Yiannis Markopoulos and appeared with his orchestra in the film The Beloved (1971), starring Raquel Welch. During the 1975–1976 season, he worked with Nikos Xylouris and Maria Koch and also appeared in the film The Hunters by Theodoros Angelopoulos. He participated in recordings by Christodoulos Halaris, Nakis Petridis (with vocalist Haroula Lambraki), and John Tiki.
Self-taught and without formal musical training, he possessed exceptional creative instinct. He transformed the traditional three-string lyra into a four-string instrument to expand its tonal range and built his own lyras, distinguishing them as “heavy” and “light” (kapan and zil).
He did not limit himself to Pontian music alone; he toured throughout Greece performing Cretan, island, and mainland folk music, captivating even non-Pontian audiences. He collaborated with renowned performers such as Lizeta Nikolaou, Vasilopoulos, Kostoulas, Barba Mathios, Sopidis, and Chrysanthakopoulos. Close friends and supporters included Lazaros Terzas and Harry Klynn.
In 1979, he represented Greece at the International Musicology Conference held at the Vatroslav Lisinski Concert Hall in Zagreb, alongside Eleni Karaindrou and other notable Greek artists. Yugoslav newspapers praised the authenticity and integrity of his performance. Composer Mimis Plessas wrote on the cover of one of his albums that through Tsakalidis he had “discovered the authentic music of Pontus, the beauty of the Homeric myth.”
On certain occasions, his daughter, Giouli Tsakalidou, joined him on stage, adding emotional continuity to his legacy.
In 1980, while on tour in Germany, he was diagnosed with cancer. He returned to Greece and fought courageously for two years. He passed away on July 7, 1982. His final words were: “I bid you farewell, Archontes.” His last wish was to be buried beside his father.
His memory was honored in 1995 in Patrida, Imathia, when—through the initiative of the Efxinos Leschi of Veria and the television program “Pontus and the Black Sea”—a nearby square was named after him. The event was hosted by Lazaros Terzas and attended by family members, friends, and many artists.
Kostikas Tsakalidis lived and created as a true bearer of the Pontian soul and musical tradition, leaving behind a rare legacy of integrity, talent, and authenticity.
Δισκογραφίες - Ηχογραφήσεις
ΤΣΙΦΤΕΛΙΔΗΣ LIVE ΠΟΝΤΙΑΚΑ 2023 (2023)
ΠΕΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΣΑΛΙΜΟΠΑ (2023)
ΕΦΥΕΝ ΣΗΝ ΞΕΝΙΤΙΑΝ (2022)
ΣΑ ΦΥΛΛΟΚΑΡΔΟΠΑ Μ' ΜΕΡΩΝ' (2018)
ΠΙΤΙΚΟΝ (2018)
ΤΟ ΑΗΔΟΝΙ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (2015)
Ο ΦΕΓΓΟΝ (2015)
ΕΣΥ Τ' ΕΜΟΝ ΤΟ ΑΚΡΙΒΟΝ - ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ (2014)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ (LYRA) No1 (2013)
ΕΝΑΣ ΜΑΝΙΤΣΑ ΑΝΑΜΕΝ' (2013)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ (LYRA) No2 (2013)
ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΑΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΝΟΣΤΙΜΟΝ ΗΜΑΡ - LIVE (2010)
ΤΑ ΤΙΚΙΑ ΤΑ ΑΝΗΚΟΥΣΤΑ ΤΑ ΔΙΠΑΤ ΚΑΙ ΤΑ ΣΑΡΙΚΟΥΖΙΑ (2008)
Glass Palace Live (2007)
ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ LIVE - ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ (2007)
ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΜΠΑΜΠΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΑΜΕΝΙΔΗ (2006)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΓΛΕΝΤΙΑ ΣΤΟ ΑΚΡΙΤΑΣ ΠΑΛΛΑΣ 2007 (2006)
Al Asha Bi Daha -Traditional Songs of the Eastern Black Sea (2006)
ΡΩΜΑΙΪΚΑ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ (2005)
ΜΙΑ ΒΡΑΔΥΑ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΕΣΙΔΗ Νο2 (2002)
ΛΥΡΑΡΗΔΕΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΣΤΕΣ (1995)
Η ΜΑΝΑ - ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΝΑΚΑΛΗ (2001)
ΑΚΡΙΤΑΣ PALACE 2000 (2000)
ΟΙ ΠΟΝΤΙΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΣΟΥΞΕ ΤΟΥΣ Νο4 (1999)
ΜΙΑ ΒΡΑΔΥΑ ΣΤΟΝ ΑΚΡΙΤΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΑΒΒΙΔΗ (1999)
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗ - ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ (1997)
ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ Νο1 ΠΟΝΤΙΑΚΑ (1996)
ΟΙ ΠΟΝΤΙΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΣΟΥΞΕ ΤΟΥΣ Νο2 (1995)
ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1995)
Ν' ΑΗΛΙ ΠΙ 'Κ' ΕΥΡΕΘΕΝ (1995)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΑ Νο3 (1994)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΑ Νο2 (1994)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΑ Νο4 (1994)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΑ Νο5 (1994)
ΟΙ ΠΟΝΤΙΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΣΟΥΞΕ ΤΟΥΣ (1994)
ΟΙ ΠΟΝΤΙΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΣΟΥΞΕ ΤΟΥΣ Νο3 (1994)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ - ΤΑ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΑ - ΧΟΡΕΥΤΙΚΑ Νο1 (1994)
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΕΥΞΕΙΝΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1993)
ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΞΕΦΑΝΤΩΜΑ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΦΛΩΡΙΝΙΩΤΗ (1988)
ΑΞΕΧΑΣΤΟ ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΓΛΕΝΤΙ Νο1 (1988)
ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΞΕΦΑΝΤΩΜΑ Νο2 (1988)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ - ΣΟΦΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ (1984)
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ (1983)
Ο ΧΡΥΣΟΣ ΔΙΣΚΟΣ (1982)
ΠΟΝΤΙΑΚΟ 16ΑΡΙ (1982)
ΑΚΡΙΤΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ Νο4 (1982)
ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ (1982)
ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΠΟΝΤΟΣ (1981)
ΤΣΑΚΑΛΙΔΗΣ 1981 (1980)
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΣΤΙΚΑ ΤΣΑΚΑΛΙΔΗ ΚΑΙ ΓΙΟΥΛΗ (1979)
ΤΣΑΚΑΛΙΔΗΣ 1980 (1979)
ΑΚΡΙΤΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1978)
ΟΙ ΧΟΡΟΙ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1977)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΔΡΕΑ ΙΩΑΝΝΙΔΗ (1977)
ΣΤΑ ΑΥΘΕΝΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1976)
ΚΩΣΤΙΚΑΣ ΤΣΑΚΑΛΙΔΗΣ (1974)
His Master's Voice 7PG 3853 (1968)